Κάθε χώρα της ζώνης του ευρώ είχε εξαρχής το δικαίωμα να εκδίδει μία φορά τον χρόνο ένα αναμνηστικό κέρμα των 2 ευρώ. Από τον Ιούλιο του 2012, κάθε χώρα μπορεί να εκδίδει δύο αναμνηστικά κέρματα τον χρόνο. Τα κέρματα αυτά έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά, τις ίδιες ιδιότητες και την ίδια ευρωπαϊκή όψη με τα κέρματα των 2 ευρώ που βρίσκονται σε κυκλοφορία. Διαφέρουν μόνο ως προς το αναμνηστικό σχέδιο που απεικονίζεται στην εθνική τους όψη. Αναμνηστικά κέρματα εκδίδονται αποκλειστικά στην ονομαστική αξία των 2 ευρώ. Έχουν ισχύ νόμιμου χρήματος σε όλη τη ζώνη του ευρώ, δηλαδή μπορούν να χρησιμοποιούνται – και πρέπει να γίνονται αποδεκτά – όπως κάθε άλλο κέρμα ευρώ.
Τα κέρματα αυτά εκδίδονται στην πλειονότητά τους για τον εορτασμό ιστορικών επετείων ή για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον σε σύγχρονα γεγονότα ιστορικής σημασίας. Το πρώτο αναμνηστικό κέρμα των 2 ευρώ εκδόθηκε από την Ελλάδα με την ευκαιρία των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004.
Αρμόδια για τον σχεδιασμό και την έκδοση των αναμνηστικών κερμάτων είναι η εκάστοτε χώρα της ζώνης του ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) εγκρίνει μόνο τη μέγιστη ποσότητα κερμάτων που μπορεί να εκδώσει κάθε χώρα – τόσο των αναμνηστικών όσο και όλων των άλλων κερμάτων.
Νέο κοινό αναμνηστικό κέρμα ευρώ το 2012
Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης δέκα χρόνων από την εισαγωγή των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων ευρώ τον Ιανουάριο του 2012, όλες οι χώρες της ζώνης του ευρώ εξέδωσαν ένα νέο αναμνηστικό κέρμα. Πολίτες και κάτοικοι της ζώνης του ευρώ είχαν κληθεί να επιλέξουν, με διαδικτυακή ψηφοφορία, ένα από τα πέντε σχέδια που είχαν προεπιλεγεί από επιτροπή ειδικών κατόπιν διαγωνισμού σχεδίου, στον οποίο είχαν δικαίωμα συμμετοχής οι πολίτες όλων των χωρών της ζώνης του ευρώ.
Το σχέδιο που απέσπασε τις περισσότερες ψήφους συμβολίζει την κραταιά θέση που απέκτησε το ευρώ στην παγκόσμια σκηνή την τελευταία δεκαετία, καθώς και τη σπουδαιότητά του στην καθημερινή ζωή. Έτσι, απεικονίζονται διάφορες πτυχές της καθημερινότητας: οι απλοί άνθρωποι (μια τετραμελής οικογένεια), το εμπόριο (ένα πλοίο), η βιομηχανία (ένα εργοστάσιο) και η ενέργεια (σταθμοί αιολικής ενέργειας).
Το σχέδιο ανήκει στον Helmut Andexlinger, επαγγελματία σχεδιαστή που εργάζεται στο νομισματοκοπείο της Αυστρίας.
Μέχρι σήμερα, οι χώρες της ζώνης του ευρώ έχουν εκδώσει από κοινού τρία αναμνηστικά κέρματα: το πρώτο τον Μάρτιο του 2007 για τον εορτασμό της 50ής επετείου της Συνθήκης της Ρώμης, το δεύτερο τον Ιανουάριο του 2009 για τον εορτασμό της 10ης επετείου της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και το τρίτο τον Ιανουάριο του 2012 για τον εορτασμό της 10ης επετείου των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων ευρώ.
Κατά κανόνα, οι χώρες της ζώνης του ευρώ μπορούν να εκδίδουν κάθε χρόνο δύο μόνο αναμνηστικά κέρματα των 2 ευρώ. Κατ' εξαίρεση μπορούν να εκδώσουν και τρίτο, υπό την προϋπόθεση ότι η έκδοση αυτή θα πραγματοποιηθεί από κοινού με τις άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ για τον εορτασμό γεγονότων ευρωπαϊκής σημασίας.
Τα κέρματα αυτά φέρουν το ίδιο σχέδιο στην εθνική τους όψη, ενώ το όνομα της χώρας έκδοσης και το εορταζόμενο γεγονός αναγράφονται στην αντίστοιχη γλώσσα.
Σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για τα τραπεζογραμμάτια, υπεύθυνες για την έκδοση των κερμάτων ευρώ είναι οι εθνικές αρχές και όχι η ΕΚΤ. Εάν μια χώρα της ζώνης του ευρώ επιθυμεί να εκδώσει ένα αναμνηστικό κέρμα των 2 ευρώ, πρέπει να ενημερώσει σχετικά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν είναι απαραίτητο να ενημερώσει την ΕΚΤ. Η Επιτροπή δημοσιεύει τις πληροφορίες αυτές στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ (σειρά C) η οποία είναι διαθέσιμη σε πολλές γλώσσες.
Η Επίσημη Εφημερίδα είναι η έγκυρη πηγή στην οποία στηρίζεται η ΕΚΤ όταν ενημερώνει τον δικτυακό της τόπο σχετικά με τα κέρματα ευρώ. Η διαδικασία ενημέρωσης, μετάφρασης σε 22 γλώσσες και δημοσίευσης συνεπάγεται αναπόφευκτες καθυστερήσεις. Γι' αυτό τον λόγο, δεν είναι πάντοτε δυνατή η έγκαιρη ενημέρωση των σχετικών σελίδων όπως θα το επιθυμούσαν οι χρήστες του δικτυακού τόπου της ΕΚΤ.
Εάν η ΕΚΤ έχει πληροφορίες για την έκδοση κέρματος, του οποίου η περιγραφή δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στην Επίσημη Εφημερίδα, αναρτά στον δικτυακό της τόπο μόνο την εικόνα του κέρματος και μια σύντομη δήλωση ότι αναμένεται επιβεβαίωση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
