Każdy kraj w strefie euro mógł od początku emitować co roku jedną monetę okolicznościową 2 euro. Od lipca 2012 kraje mają prawo do emisji dwóch monet okolicznościowych rocznie. Są to zawsze monety o nominale 2 euro, mające te same cechy i właściwości oraz identyczną stronę wspólną jak zwykłe monety 2 euro. Wyróżnia je natomiast motyw okolicznościowy umieszczony na stronie narodowej. Są one prawnym środkiem płatniczym w całej strefie euro, co oznacza, że można się nimi posługiwać – i trzeba akceptować – na równi ze zwykłymi monetami obiegowymi.
Większość monet okolicznościowych upamiętnia rocznice historyczne lub doniosłe wydarzenia bieżące. Pierwszą taką monetę wyemitowała Grecja z okazji igrzysk olimpijskich w Atenach w 2004.
Projektowanie i emisja monet leżą w gestii poszczególnych krajów strefy euro. Rola EBC w odniesieniu do monet okolicznościowych – i wszystkich pozostałych – polega na zatwierdzeniu maksymalnej wielkości emisji dla poszczególnych krajów.
Nowa wspólna moneta okolicznościowa w 2012
W styczniu 2012 dla upamiętnienia dziesiątej rocznicy wprowadzenia banknotów i monet euro wszystkie kraje strefy euro wyemitowały monetę okolicznościową, której wzór został wybrany w głosowaniu internetowym przez obywateli i mieszkańców strefy euro. Zwycięski projekt uznano za najlepszy z pięciu wzorów, które zostały wyłonione wcześniej przez profesjonalne jury w konkursie rozpisanym wśród obywateli wszystkich krajów strefy euro.
Wybrany wzór w symboliczny sposób ukazuje, jak w ciągu ostatniej dekady euro stało się ważną walutą światową i jak wielką rolę odgrywa dziś w codziennym życiu. Znaczenie euro przedstawiono w następujących aspektach: czteroosobowa rodzina uosabia zwykłych ludzi, statek jest symbolem handlu, fabryka – przemysłu, a elektrownia wiatrowa – energii.
Autorem projektu jest Helmut Andexlinger z austriackiej mennicy państwowej.
Dotychczas kraje strefy euro wyemitowały wspólnie trzy monety okolicznościowe: pierwszą w marcu 2007 z okazji 50. rocznicy podpisania traktatu rzymskiego, drugą w styczniu 2009 na pamiątkę dziesięciolecia unii gospodarczej i walutowej, a trzecią w styczniu 2012 w związku z dziesiątą rocznicą wprowadzenia banknotów i monet euro.
Z zasady każdy kraj strefy euro może wyemitować tylko dwie monety okolicznościowe w roku. Wyjątkowo dopuszcza się emisję trzeciej monety, pod warunkiem że jest to emisja wspólna, upamiętniająca wydarzenie o znaczeniu ogólnoeuropejskim.
Strona narodowa takich monet przedstawia wspólny motyw okolicznościowy oraz nazwę kraju-emitenta i nazwę wydarzenia w języku lub językach tego kraju.
Emisja monet euro, w przeciwieństwie do emisji banknotów, należy do kompetencji krajowych i nie jest w gestii EBC. O zamiarze wyemitowania monety okolicznościowej kraje strefy euro informują Komisję Europejską (nie ma obowiązku powiadamiania EBC). Komisja ogłasza informacje o monetach w wielojęzycznym Dzienniku Urzędowym UE (seria C).
Dziennik Urzędowy jest miarodajnym źródłem, na podstawie którego EBC aktualizuje swoje strony internetowe poświęcone monetom euro. Proces przekazywania informacji, tłumaczenia na 22 języki i publikacji sprawia, że nieuniknione są pewne opóźnienia. Z tego względu strony EBC nie zawsze są aktualizowane tak szybko, jak mogliby tego oczekiwać użytkownicy.
Jeśli EBC zostanie powiadomiony o nowej emisji, zanim informacja o niej ukaże się w Dzienniku Urzędowym, zamieszcza na swojej stronie sam wizerunek monety z adnotacją „do potwierdzenia przez Komisję Europejską”.
