1 stycznia 1999 r. narodziło się euro – wspólna waluta ponad 300 milionów mieszkańców Europy. Przez pierwsze trzy lata była to waluta niematerialna, stosowana jedynie do celów księgowych, np. w płatnościach elektronicznych. Gotówka euro pojawiła się dopiero 1 stycznia 2002 r., zastępując (po ustalonym z góry kursie) banknoty i monety dotychczasowych walut krajowych, np. franka belgijskiego czy marki niemieckiej.
Obecnie banknoty i monety euro są prawnym środkiem płatniczym w 17 z 27 państw członkowskich Unii Europejskiej, jak również w ich departamentach i terytoriach zamorskich oraz na wyspach należących do krajów strefy euro lub z nimi stowarzyszonych. Tych 17 państw tworzy strefę euro. Ponadto na podstawie oficjalnej umowy ze Wspólnotą Europejską euro stosują też Monako, San Marino i Watykan, a bez umowy – Andora, Czarnogóra i Kosowo.
| EUR | Waluta |
|---|---|
| 1 | 40,3399 BEF (frank belgijski) |
| 1 | 1,95583 DEM (marka niemiecka) |
| 1 | 15,6466 EEK (korona estońska) |
| 1 | 0,787564 IEP (funt irlandzki) |
| 1 | 340,750 GRD (drachma grecka) |
| 1 | 166,386 ESP (peseta hiszpańska) |
| 1 | 6,55957 FRF (frank francuski) |
| 1 | 1936,27 ITL (lir włoski) |
| 1 | 0,585274 CYP (funt cypryjski) |
| 1 | 40,3399 LUF (frank luksemburski) |
| 1 | 0,429300 MTL (lira maltańska) |
| 1 | 2,20371 NLG (gulden holenderski) |
| 1 | 13,7603 ATS (szyling austriacki) |
| 1 | 200,482 PTE (eskudo portugalskie) |
| 1 | 239,640 SIT (tolar słoweński) |
| 1 | 30,1260 SKK (korona słowacka) |
| 1 | 5,94573 FIM (marka fińska) |
Do dynamicznego przepływu banknotów i monet między krajami strefy euro przyczyniają się głównie wymiana turystyczna, podróże służbowe i zakupy za granicą. Przed wprowadzeniem euro skala międzynarodowego obiegu walut krajowych w Europie była znacznie mniejsza, a banknoty trzeba było sprowadzać z powrotem do banków centralnych emitujących je krajów, głównie za pośrednictwem banków komercyjnych. Euro nie wymaga takich operacji. Ponieważ jednak znaczne ilości banknotów euro nie pozostają w kraju, który je wyemitował, ale przepływają do innych państw strefy euro i tam są wydawane, banki centralne muszą prowadzić redystrybucję banknotów, by uniknąć wystąpienia ich niedoboru w niektórych krajach, a nadwyżek w innych. Odbywa się to w formie hurtowych transferów, koordynowanych i finansowanych centralnie przez EBC.
Odkąd w 2002 r. euro weszło do obiegu gotówkowego, wartość i liczba banknotów euro w obiegu stale się zwiększa. Pod względem liczby transakcji gotówka jest w strefie euro zdecydowanie najbardziej rozpowszechnionym środkiem płatniczym w obrocie detalicznym, natomiast pod względem wartości transakcji jej udział jest znacznie mniejszy. Od kilkudziesięciu lat znaczenie gotówki w obu tych ujęciach stopniowo maleje, czemu towarzyszy wzrost popularności kart płatniczych i kredytowych. Przewiduje się, że ten trend utrzyma się także w przyszłości.
Specyfika gotówki jako instrumentu płatniczego:
Z tych względów społeczeństwo nie jest gotowe przejść wyłącznie na obrót bezgotówkowy. Jeszcze przez wiele lat banknoty i monety pozostaną niezastąpionym środkiem płatniczym.
Zgodnie z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej jednym z podstawowych zadań Eurosystemu jest wspieranie sprawnego funkcjonowania systemu płatniczego. Stanowisko Eurosystemu wobec różnych instrumentów płatniczych jest neutralne – żaden nie jest preferowany. Jednak banki centralne Eurosystemu jako oficjalni emitenci banknotów euro ponoszą szczególną odpowiedzialność za pieniądz gotówkowy. Większość z nich odpowiada ponadto za wprowadzanie do obiegu monet euro, których emitentami są państwa członkowskie. Z tego względu Eurosystem jest zobowiązany wspierać pieniądz gotówkowy jako powszechnie dostępny, łatwy w użyciu, wiarygodny i efektywny środek płatniczy w transakcjach detalicznych. W ramach swych kompetencji Eurosystem monitoruje i stara się wciąż poprawiać bezpieczeństwo, odporność i sprawność obiegu gotówki w strefie euro.
W kwietniu 2001 r. Rada Prezesów EBC postanowiła, że po wprowadzeniu gotówki euro produkcja banknotów będzie prowadzona w formie zdecentralizowanego systemu zbiorczego. W związku z tym od 2002 r. każdy z krajowych banków centralnych strefy euro odpowiada za przypisaną mu część całkowitej rocznej produkcji banknotów określonych nominałów i ponosi związane z tym koszty.
We wrześniu 2002 r. Rada Prezesów podjęła decyzję o ustanowieniu rezerwy strategicznej Eurosystemu, do wykorzystania w wyjątkowych sytuacjach, gdyby zasoby logistyczne okazały się niewystarczające do pokrycia nieprzewidzianego wzrostu zapotrzebowania na banknoty lub w razie nagłej przerwy w zaopatrzeniu.
Rezerwy logistyczne i rezerwa strategiczna pozwalają krajowym bankom centralnym na nieprzerwane zaspokajanie zapotrzebowania na banknoty, bez względu na to, czy popyt zrodził się w obrębie strefy euro, czy poza nią. Celem rezerw logistycznych jest pokrycie zapotrzebowania na banknoty w normalnych warunkach, w tym:
Dodatkowe informacje – zob. wytyczne pl.
powrót na górę stronyTrwają przygotowania do wprowadzenia drugiej serii banknotów euro. Podobnie jak w aktualnej serii, banknoty mają mieć łatwe do rozpoznania, ale trudne do podrobienia zabezpieczenia, które będą jeszcze bardziej zaawansowane technicznie, tak by zawsze o krok wyprzedzać najnowsze techniki druku i reprodukcji wykorzystywane przez fałszerzy.
Zgodnie z planem pierwszy nominał drugiej serii ma wejść do obiegu za kilka lat. Potem stopniowo będą pojawiać się następne, zastępując obecną serię. W celu zapewnienia rozpoznawalności banknoty nowej serii nadal będą przedstawiać motywy związane z „epokami i stylami Europy”.
powrót na górę stronyFormalnie prawo do emisji banknotów euro przysługuje zarówno Europejskiemu Bankowi Centralnemu, jak i krajowym bankom centralnym strefy euro. W praktyce jedynie krajowe banki centralne fizycznie wprowadzają do obiegu banknoty (oraz monety) euro oraz je wycofują. Sam EBC nie prowadzi operacji gotówkowych i nie ma wydziału kasowego. Co do monet, koordynacją wszystkich działań w tym zakresie zajmuje się Komisja Europejska, a ich prawnymi emitentami są kraje strefy euro. Dodatkowe informacje – zob. serwis internetowy Komisji Europejskiej.
Europejski Bank Centralny nadzoruje działania krajowych banków centralnych oraz inicjuje prace na rzecz harmonizacji obsługi obiegu gotówki, natomiast krajowe banki centralne odpowiadają za funkcjonowanie systemów dystrybucji pieniądza we własnych krajach. Banknoty i monety są wprowadzane do obiegu przez krajowe banki centralne za pośrednictwem systemu bankowego oraz – w mniejszym stopniu – sektora detalicznego. Sam EBC nie może prowadzić takich działań, gdyż nie ma własnego zaplecza technicznego (jednostek dystrybucyjnych, obsługi banknotów, sejfów itp.).
powrót na górę strony
